نهادهای نظارتی و بازار ارز

خبرگزاری ایرنا - ساعت 23:5 - 7/11/1390

تهران-در روزهايي که بازار ارز با تلاطمات زيادي مواجه بود و جوسازي‌هاي صورت گرفته باعث رشد بسيار غير‌طبيعي و حباب‌گونه نرخ‌ها در اين بازار شده بود، تحليل‌هاي گوناگوني از طرف منتقدان هميشگي دولت در‌خصوص چرايي اين نوسانات ارائه شد که جالب توجه است.

این تحلیل‌ها طیف مختلفی را دربر می‌گرفت، از تحلیل‌های شبه‌امنیتی و البته متوهمانه‌ای مانند برنامه‌ریزی هدفمند برای افزایش نرخ ارز و ایجاد مشکلات اقتصادی جهت طرح موضوع مذاکره با آمریکا! گرفته تا تعمد دولت در افزایش نرخ ارز برای جبران کسری بودجه خود که نقطه مشترک این تحلیل‌های بی‌پایه و اساس، ادعای نقش دولت در نابسامانی بازار ارز بوده که این ادعای مضحک در فضای رسانه‌های منتقد و زنجیره‌ای بازتاب زیادی داشت تا مشخص شود که این روزها تقوای سیاسی و رسانه‌ای و تحلیل‌های به‌واقع کارشناسی چه گوهر کمیابی است!
حال که با تدابیر دولت آرامش به بازار بازگشته و عیار تحلیل‌های مدعیان مباحث کارشناسی به خوبی مشخص شده، بهتر است کالبدشکافی دقیقی از نوسانات اخیر نرخ ارز صورت گیرد تا در شرایط احتمالی مشابه بتوان تدابیر جبرانی را برای کنترل اخلال‌های بازار در نظر گرفت.
واقعیت آن است که بازار ارز نیز به مانند دیگر بازارهای اقتصادی مانند بازار کار و بازار کالا تحت تأثیر نوسانات طرف عرضه و طرف تقاضا قرار می‌گیرد و بسته به نوسانات این دو بخش است که قیمت (نرخ ارز) شکل می‌گیرد. در این چارچوب تحلیلی افزایش قیمت ارز یا باید تحت تأثیر رشد تقاضا (واقعی - احتیاطی - سفته‌بازی) صورت گرفته باشد و یا تحت تأثیر اخلال در بخش عرضه ارز.
آنچه نمایان است آنکه بخش عرضه ارز با توجه به انحصار دولت در این حوزه و سطح مطلوب ذخایر ارزی کشور با مشکل مهمی مواجه نبوده و فقط نوسانات تقاضای ارز به تغییرات قیمتی دامن زده است.
آمارهای رسمی کشور نیز به‌خوبی این ادعا را تأیید می‌کند که ایجاد التهاب عامدانه در داخل خصوصاً در فضای رسانه‌ای، علامت‌دهی برخی متغیرهای اقتصادی و همچنین برنامه‌ریزی دشمنان خارجی برای فشارهای بیشتر بر نظام اسلامی از طریق تشدید تحریم‌ها و ایجاد نا‌اطمینانی در مردم و فعالین اقتصادی، از جمله متغیرهایی بوده که به رشد تقاضای احتیاطی (Precautionary demand) و تقاضای سفته‌بازی (Speculation demand) دامن زده و زمینه افزایش نرخ ارز را فراهم کرده است. برای تصدیق این ادعا کافی است به آمارهای مربوط به تراز تجارت خارجی و تراز حساب‌های جاری کشور نگاهی داشته باشیم.
خوشبختانه در سال‌های اخیر به لطف افزایش بی‌نظیر درآمدهای حاصل از صادرات غیر‌نفتی و فروش نفت و همچنین کنترل محسوس واردات، تراز تجاری و تراز حساب‌های جاری کشور وضعیت مطلوبی داشته است.
مثلاً بر‌اساس آخرین آمارهای رسمی بانک مرکزی، متغیر مهم تراز تجاری در 9 ماهه سال گذشته 27 میلیارد دلار مثبت بوده است.
این متغیر در سال 85، 26 میلیارد دلار - سال 86، 39 میلیارد دلار - سال 87، 31 میلیارد دلار و سال 88 نیز 20 میلیارد دلار مازاد داشته است. در سال جاری نیز وضعیت بسیار مطلوب ذخایر ارزی در کشور وجود دارد و این بدان معناست که حجم تراز مثبت تجاری کشور در 5 سال اخیر بیش از 150 میلیارد دلار بوده است. حال در چنین شرایطی که هیچ کمبودی در تأمین ارز بازار وجود ندارد و ذخایر ارزی نیز کفاف سال‌ها مصارف کشور را دارد، قطعاً می‌توان نتیجه گرفت اخلال در بخش تقاضای ارز نقش اساسی را در تحولات این بازار مهم ایفا کرده است.
متأسفانه با بر هم خوردن تعادل بخش تقاضای ارز که ناشی از سیگنال‌دهی غلط برخی رسانه‌ها از وضعیت بازار – جولان دلالان ارز در غیاب نهادهای نظارتی و همچنین برخی سوءاستفاده‌ها از ارز تخصیص یافته برای واردات و روانه کردن آن به بازار سفته‌بازی بوده است شاهد رشد بی‌ضابطه و معنادار نرخ ارز در بازارهای غیررسمی بودیم که این اخلال در بازار نگرانی مردم و سوءاستفاده دشمنان قسم‌خورده نظام مقدس اسلامی خصوصاً در شرایط تحریم‌های غرب را به دنبال داشت.
در چنین فضایی متأسفانه برخی مخالفین دولت نیز با اظهار نظرهای خام و غیرمنطقی خود خصوصاً طرح موضوع «تلاش دولت برای جبران کسری بودجه خود از طریق افزایش نرخ ارز» به التهاب بیشتر بازار کمک کردند، در حالی که دولت در این مدت فقط نرخ رسمی اقدام به فروش ارز نمود و دیگرانی که به التهاب بازار کمک کردند بیشترین نفع را از افزایش قیمت ارز نصیب خود کردند.
به هرحال تدابیر جدید دولت خصوصاً اعلام ارز تک نرخی، مشخص کردن دامنه نوسان قانونی نرخ ارز برای صرافی‌ها و شفاف کردن نحوه دریافت ارز برای واردکنندگان و دیگر افرادی که نیازمند دریافت ارز می‌باشند کمک شایانی به کنترل این بازار کلیدی کرده و انتظار می‌رود دستگاه‌های نظارتی نیز نقش فعالتری در جلوگیری از بروز این شوک‌هایی که در سطح ملی کشور را تحت تأثیر قرار می‌دهند، ایفا کنند.
اصغر بالسینی