* اتاق بازرگانی بسته‌گریز شده‌ است* مدیریت اتاق ضعف‌های تاریخی و ساختاری دارد

خبرگزاری ایسنا - ساعت 11:20 - 3/12/1390

از نامزدهای هیات رییسه اتاق بازرگانی ایران تنها یک نفر بود که رسما گفته بود‌ برای انجام کارهای کوچک کاندیدا شده است. او می‌خواست بیش از هر موضوعی مکانیزم و ساختار خود اتاق بازرگانی به گونه‌ای تغییر کند که تحرک و نقش آن در اقتصاد کشور بیشتر شود. حال بیش از هشت ماه از آن زمان می‌گذرد و آن فعال بخش خصوصی تجربه حضور هشت ماهه در هیات رییسه اتاق ایران را دارد. پدرام سلطانی با آن نگاه نقادانه خود در بررسی عملکرد اتاق بازرگانی ایران ابتدا به نقش پیامبرگونه آن در اقتصاد ایران اشاره و سپس از عمل نکردن به توصیه‌های اتاق بازرگانی گلایه می‌کند.

وی اعتقاد دارد هرچند اتاق بازرگانی متولی اقتصاد کشور نیست که بر روی هر موضوع اقتصادی واکنش نشان دهد اما متولی بی‌ضمانت اجرایی حوزه کسب و کار کشور محسوب می شود. وی در مورد عملکرد اتاق بازرگانی در بخش ارتباطات بین‌الملل نیز نارضایتی خود را این‌گونه بروز می‌دهد: «خواسته و انتظار بخش خصوصی این است که این اقدامات سامان یافته‌تر انجام شود. این که فقط محدود به مسافرت‌های شخصی رییس اتاق آن هم به صورت انفرادی یا نهایتا با یک عده معدودی همراه باشد این دستاورد لازم را برای بخش خصوصی در جهت شبکه‌سازی کسب‌وکار بین ایران و کشورهای هدف به همراه نخواهد داشت.» علاوه بر این، نایب رییس اتاق ایران صراحتا می‌گوید: «ضعف مدیریتی در اتاق وجود دارد که این اتفاقات می‌افتد. البته ضعف مدیریتی به یک شخص بر‌نمی‌گردد. بالاخره مدیریت هم یک ساختار است و همه در آن دخیل هستند؛ از هیات رییسه تا مدیران زیرمجموعه و مربوطه را شامل می‌شود که یک سری ضعف‌های تاریخی و ساختاری وجود دارد.»

متن کامل گفت‌وگوی خبرنگار بازرگانی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) با این فعال بخش خصوصی را می‌خوانید:

* فکر می‌کنید در شرایط فعلی اقتصاد ایران با همه خصوصیات و اتفاقات آن، نهادی مثل اتاق بازرگانی چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

ـ اتاق بازرگانی در این شرایط یک نقش پیامبرگونه دارد؛ یعنی باید بشیر و نذیر دولت باشد. همان‌طور که پیامبرها به مردم یک‌سری توصیه‌هایی می‌کردند و آن‌ها را از یک سری اقدامات برحذر می‌داشتند، اتاق بازرگانی هم باید این‌گونه باشد. بنابراین پیامبر اقتصاد کشور واقعا اتاق بازرگانی است. کار مشاوره هم همین است و در قانون برای اتاق بازرگانی این نقش را در نظر گرفته‌اند. بنابراین وظیفه اتاق این است که با دولت، سازمان‌ها، ارگان‌های اقتصادی و دیگر قوا مشکلات بخش خصوصی و حوزه کسب‌وکار و اقتصاد را بازگو کند و آن‌ها را از انجام یک سری اقداماتی برحذر دارد و به انجام اقداماتی توصیه کند. وظیفه اتاق بازرگانی این است که مطالبات بر حق فعالان اقتصادی را به قوا منتقل کند و به آن‌ها راهکار ارائه دهد و بیشتر از این هم نمی‌تواند نقشی داشته باشد.

* طی چند ماه حضور در هیات رییسه اتاق ایران فکر می‌کنید گوش شنوایی برای شنیدن توصیه‌های اتاق بازرگانی وجود دارد؟

ـ‌ گوش شنوا که فراوان هست اما دست کارا کم است. یعنی همه حرف‌های ما را با آرامش و صبر می‌شنوند و من به خاطر ندارم مسوولان پذیرای حرف بخش خصوصی نباشند، اما آن کار را انجام نمی‌دهند و به توصیه های بخش خصوصی عمل نمی‌کنند.

* مثلا در مورد اتفاقات بازار دلار و طلا اتاق بازرگانی چه پیشنهادی در قالب بسته‌ای یا به صورت مجزا ارائه کرد؟

ـ‌ آن‌قدر برای بخش خصوصی کشور بسته تعریف کرده‌اند و اجرا نکرد‌ه‌اند که اتاق بازرگانی بسته‌گریز شده است. مثلا بسته حمایت از صادرات، بسته حمایت از تولید، بسته هدفمندسازی و بسته استراتژی و توسعه صنعتی از جمله این بسته‌ها بوده‌اند که توسط دولت فقط مطرح شدند. به نظر می‌رسد عملا در اقتصاد کشور بسته به یک مد و جریان تبدیل شده که دولت می‌خواهد هر کاری را انجام دهد نام آن را بسته می‌گذارد. به همین دلیل بخش خصوصی چون یک طبع عمل‌گرا دارد، آن‌چه را که اثر خودش را از دست داده تکرار نمی‌کند. بخش خصوصی چون می‌بیند که بسته جواب نمی‌دهد سراغ بسته نمی‌رود.

* به هر حال مثلا در زمینه بازار سکه و طلا اتاق بازرگانی چه پیشنهادی را ارائه کرده است؟

ـ در مورد سکه و طلا که اتاق بازرگانی اظهارنظرهای فراوانی درباره علت و ریشه آن داشته است. موضع ما هم خیلی نباید این گونه باشد که در مقام مشاور به سه قوه، در مورد هر اتفاقی اظهارنظر کنیم اما اصل قضیه را باید در نظر بگیریم. اصل قضیه این است که اقدامات بانک مرکزی در چند ماه گذشته در مورد سیاست‌های ارزی و پولی در تناسب با واقعیت‌های اقتصادی کشور نبوده است. به طور مثال وقتی آهنگ رشد نرخ ارز در کشور سریع است، هرچند بانک مرکزی می‌بیند تثبیت نرخ ارز دولتی نمی‌تواند آن آهنگ را کنترل کند و این موضوع موجب رانت و فساد می‌شود اما باز هم بر روی نگه داشتن نرخ ارز اصرار می‌کند. همین باعث می‌شود که اکنون عده‌ای به جای این که به دنبال فعالیت‌های سلیم و صحیح اقتصادی باشند فقط به دنبال آن باشند که چگونه بتوانند دلار دولتی بگیرند و آن را بفروشند و یک سود بادآورده به دست بیاورند. یا این که این توجیه را داشتند که جریان افزایش قیمت طلا، یک جریان جهانی است و کاهش ارزش پول ملی ما را بانک مرکزی می‌تواند با سکه‌های یارانه‌ای کنترل کند که این نادرست بود و موجب ایجاد صف‌های طولانی مقابل بانک‌ها شد. این اقدامات متناسب با واقعیت‌های اقتصاد کشور نیست و این را بخش خصوصی بارها گفته است.

* فکر می‌کنید واقعا لزومی ندارد که اتاق بازرگانی به صورت موردی وارد این گونه بحث‌ها شود یا این که همان‌طور که گفتید دست عملی وجود ندارد؟

ـ بخش خصوصی در این گونه مسائل ورود زیادی داشته است. فکر می‌کنم در هیچ مقطع زمانی بخش خصوصی آن قدر اظهارنظر در مورد مسائل اقتصادی نداشته است. حتی به صورت موردی هم این‌گونه است و شما نظر رییس، هیات رییسه و کمیسیون‌ها را می‌توانید ببینند. اما این نکته را باید یادآوری کرد که اتاق متولی اقتصاد کشور نیست که بر روی هر موضوع اقتصادی واکنش نشان دهد، بلکه نماینده بخش خصوصی است و متولی حوزه کسب و کار محسوب می شود، آن هم متولی از نوع بدون ضمانت اجرایی و از نوع مشاور که بگوید حوزه کسب و کار آسیب‌هایی دارد و باید رفع شوند.

* مثلا در مورد هدفمندسازی یارانه‌ها بارها این انتقاد را شنیدیم که چرا بسته هدفمندسازی یارانه‌ها برای بخش تولید اجرا نشده است، اما هرگز آماری ندیدیم که اتاق بازرگانی ارائه کند که مثلا به دلیل اجرا نشدن این بسته‌های حمایتی چند واحد تعطیل شده‌اند؟ در حالی که به نظر می‌رسد اتاق بازرگانی به راحتی می‌تواند در این مورد کار میدانی انجام دهد.

ـ نه. در این مورد آماری منتشر نشده است. در ضمن اتاق بازرگانی به جهت محدودیتی که در منابع خود اعم از منابع مالی و انسانی دارد و به جهت ماموریتی که قانون‌گذار بر عهده‌اش گذاشته مرجع تولید آمار نیست. تولید آمار کاری هزینه‌بر، نیروبر و زمان‌بر است.

* بله انتظاری از اتاق نیست که مثلا نرخ بیکاری را اعلام کند اما اتاق‌ بازرگانی ایران می‌تواند به‌راحتی از طریق اتاق‌های شهرستان‌های مختلف میزان واحدهایی که به طور کامل تعطیل شده‌اند را تهیه کند.

ـ‌ اتاق بازرگانی این گزارش‌ها را به صورت موردی، موضوعی و منطقه‌ای تهیه کرده و به مسوولان داده است. اتاق بازرگانی بعضی از گزارش‌ها را ترجیح می‌دهد که مستقیم به مسوولان بدهد، چون بنا ندارد که در اقتصاد کشور جوسازی کند اما نظر خود را داده است. در اظهارنظر مسوولان اتاق هم آن استنباط کلی از وضعیت بنگاه‌های تولیدی و اقتصادی کشور مطرح شده است اما بقیه مطالب را در حد توان و وسع، به گزارش تبدیل کرده و آن گزارش‌ها ارائه شده‌اند.

* شما در جریان جزییات آن گزارش‌ها هستید؟ مثلا اطلاع دارید که تاکنون چند واحد تعطیل شده‌اند؟

ـ خیلی به دقت در جریان جزییات آن نیستیم اما به هر حال یک مروری بر آن‌ها داشتم و کم و بیش آن اطلاعاتی که هست با اظهارات مسوولان اتاق تطابق دارد.

* ‌در این مورد که چقدر از واحدهای تولیدی از جریان هدفمندسازی یارانه‌ها متاثر شدند، آماری دارید؟

ـ آمار سراسری و جامعی نیست اما بسته به موقعیت جغرافیایی، بعضی از استان‌ها این بررسی را انجام داده و به اتاق بازرگانی گزارش‌های خود را ارائه کردند و اتاق بازرگانی هم گزارش خود را به مسوولان داده است.

* در مورد مثلا استان تهران که شما عضو اتاق تهران هم هستید آماری دارید؟

ـ در مورد استان تهران تا آنجایی که من اطلاع‌ دارم، در آخرین کاری که اتاق‌ها انجام داده بودند، گزارشی از سوی اتاق تهران ارائه نشده است اما اگر هم گزارش آن را اخیرا تهیه کرده باشند مستقیما خودشان می‌فرستند. چرا که اتاق تهران ارتباطات خود را با مسوولان مستقیم‌تر می‌گیرد و خیلی از کانال اتاق ایران عبور نمی‌دهد که البته این کار هم همیشه درست نیست. در هر صورت من از متن آن گزارش‌ها بی‌اطلاع هستم.

* در مورد تحریم‌ها و نقش اتاق بازرگانی برای حل این مشکلات چه اقداماتی صورت گرفته است؟

ـ مسوولیت و ماموریت ما براساس قانون به ما این اجازه را نمی‌دهد که ما وارد حوزه دیپلماسی شویم. آن‌چه در جریان ارتباط اتاق با کشورهای دیگر است یک جریان رد‌وبدل هیات‌ها و در واقع ایجاد ارتباطات و شبکه‌های کسب‌وکار بین‌المللی بین ایران و کشورهای دیگر است که اتاق در این زمینه مثل سال‌های گذشته فعالیت‌های خود را انجام می‌دهد. قطعا این حرکت مثبتی برای توسعه شبکه کسب‌و‌کار ایران با کشورهای دیگر است که خود این‌ها مویرگ‌های بیشتری را به وجود می‌آورند و فعلا اقتصاد ایران را با اقتصاد بین‌الملل در این جریان تحریم مرتبط نگه می‌دارد. در هر صورت حالا شریان‌هایی بسته می‌شود اما مویرگ‌های زیادی به وجود می‌آیند که تا حدی آن‌ جریان‌ها و شریان‌ها را می‌تواند از مسیر خودش هدایت کند. این وظیفه اتاق است که دارد در مسیرش فعالیت می‌کند و اخیرا هم در امور بین‌الملل با تعیین معاونت بین‌الملل تحولات جدی در شرف وقوع است. ماموریت دیگر اتاق بازرگانی پایش محیط کسب‌وکار و اثرات تحریم بر بخش خصوصی و ارائه گزارش است که آن کار هم دارد انجام می‌شود. بنابراین این دو ماموریت اصلی اتاق دارد اتفاق می‌افتد. من فکر می‌کنم اتاق نه اجازه و نه صلاحیت این را داشته باشد که بخواهد پا را از این فراتر بگذارد و مثلا وارد مذاکرات دیپلماتیک شود.

* ‌قبل از انتخابات اتاق بازرگانی ایران، گروه‌هایی مثل شما اعتقاد داشتند یکی از نقش‌های اتاق برقراری ارتباط با اتاق‌های کشوری دیگر است. اکنون که عضو هیات رییسه اتاق ایران شدید، فکر می‌کنید اتاق در این زمینه چقدر موفق بوده است؟

ـ شبکه‌سازی که گفتم همین است که ما در این فضا سازماندهی و تحرکات جدیدی در روابط تجاری بین فعالان اقتصادی ایران و دیگر کشورها داشته باشیم. این روند قبلاٌ وجود داشته و حالا ما می بایست آن را تشدید و ساماندهی ‌کنیم و توسعه ‌دهیم. علی‌رغم تحولاتی که در اتاق رخ داده است هنوز برای این مأموریت سازماندهی متمرکز و مناسبی نشده است و ما در این خصوص مأموریت خود را باید خیلی جدی‌تر و قوی‌تر دنبال کنیم.

* یادتان هست آخرین مرتبه هیات تجاری کدام کشور وارد ایران شده است؟

ـ مدتی پیش از لبنان هیاتی آمد. البته با کشورهای اروپایی ارتباطات محدود شده است اما با بقیه دنیا ارتباطات ما در حال انجام است. با کشورهای خاورمیانه، کشورهای آسیایی و آمریکای جنوبی ارتباطات ما برقرار است.

* به جز اعزام و پذیرش هیات‌های تجاری چه کارهایی دیگری اتاق بازرگانی می‌تواند انجام دهد؟

ـ در این ارتباطات فرصت‌ها و نیازهای کاری بخش خصوصی دو طرف به همدیگر منعکس می‌شود و مدیران و مسوولان اتاق‌ها با همدیگر ارتباط خارج از هیات دارند. مثلا رییس اتاق مرتبا به کشورهای دیگر سفر می‌کند و ارتباطاتی را با اتاق‌های دیگر دارد. اتاق اکو یا اتاق اسلامی هم مقداری فعالیت خود را افزایش داده است. این‌ها کشورهایی هستند که شاید هم‌راستایی بیشتری با ما دارند و ما تحولات را در این بخش بیشتر کردیم. واقعیت این است که تحرک خود را در امور بین‌المللی خیلی بیشتر باید کنیم و این نکاتی که گفتم اتفاقی است که دارد می‌افتد، اما این که از من بپرسید آیا راضی هستید؟ من پاسخ می‌دهم که نه، راضی نیستیم. یعنی من این‌ها را به عنوان یک فرد بی‌طرف به شما اعلام کردم که اتاق این کارها را انجام می‌دهد اما به نظر من سطح آن بسیار کمتر از میزان توقع خود من و بخش خصوصی کشور است. علاوه بر این، سازمان‌یافتگی مناسب هم ندارد. ارتباط و یکپارچگی با اتاق‌های شهرستان‌ها وجود ندارد. ما جسته و گریخته متوجه می‌شویم فلان اتاق هیاتی را به فلان کشور اعزام کرده است. در حالی که اگر این کار در یک قالب یکپارچه، مدیریت شده، منسجم و هماهنگ انجام شود، شرکای اجتماعی ما احساس نمی‌کنند که ما داریم یک حرکت انفعالی انجام می‌دهیم. خواسته و انتظار بخش خصوصی این است که این اقدامات سامان یافته‌تر انجام شود.

* فکر می‌کنید این‌ ضعف‌ها ناشی از چیست؟

ـ ضعف مدیریتی در اتاق وجود دارد که این اتفاقات می‌افتد. در دوره گذشته خیلی به این گونه موارد توجه نشد و برای آن قواعد، ساختار و چارچوب تعریف نکردیم و به سمت یکپارچه‌سازی نرفتیم. بنابراین من از این میزان تحرک اتاق راضی نیستم و تحرک بسیار بیشتر باید باشد. این که فقط محدود به مسافرت‌های شخصی رییس اتاق آن هم به صورت انفرادی یا نهایتا با یک عده معدودی همراه باشد این دستاورد لازم را برای بخش خصوصی در جهت شبکه‌سازی کسب‌وکار بین ایران و کشورهای هدف به همراه نخواهد داشت. به نظرم در این مورد کم‌کاری داریم و باید جبران کنیم.

* منظور شما از ضعف مدیریتی اتاق، شخص رییس اتاق ایران است؟

ـ نه. ضعف مدیریتی به یک شخص بر‌نمی‌گردد. بالاخره مدیریت هم یک ساختار است و همه در آن دخیل هستند؛ از هیات رییسه تا مدیران زیرمجموعه و مربوطه را شامل می‌شود که یک سری ضعف‌های تاریخی و ساختاری وجود دارد. تاریخی یعنی از گذشته یک جریانی بوده که ادامه پیدا کرده و این باید اصلاح شود. یک سری هم ساختاری است که عبارت است از فرایندها، نفرات، ضوابط، سبک مدیریت و گردش کارها. ضمن این که ما هم به عنوان هیات رییسه باید در صرف وقت خود برای این‌گونه کارهای اتاق اولویت‌بندی داشته باشیم. هم‌اکنون خیلی از کارهای اتاق تحت‌الشعاع مسائل روزمره بخش خصوصی قرار گرفته و طبیعی است که این چنین مسائلی ما را غافل می‌کند از این که بپردازیم به مسائل ساختاری اتاق و آن‌ها را اصلاح کنیم. اتفاقا پرداختن و اصلاح همین موارد است که موجب رشد تصاعدی اتاق خواهد شد.


گفت‌وگو از خبرنگار بازرگانی ایسنا: ابراهیم علیزاده